De verdwijnende hemel

Meulenhoff

2000, paperback, 496pp, mooi exemplaar, rug verschoten, leesvouwtje in rug, 24x16cm

Over de cultuur van Europa in de twintigste eeuw [Recensie] De Franse dichter Paul Valéry schreef in de jaren dertig: “Achteruit gaan we de toekomst binnen”. 1 Een waar woord, want wat hebben we anders tot onze beschikking dan de kennis van het verleden om het nieuwe dat de toekomst brengt te bevatten? Zo lang de geschiedenis een zaak is van duurzame tradities die continuïteit garanderen, kan het verleden een betrouwbare steun zijn. Maar volgen de veranderingen elkaar in hoog tempo op, dan kan het ook een slechte raadgever worden. Dat laatste was het geval in de twintigste eeuw, meende Valéry. Juist de gebondenheid aan de normen en ideeën van weleer had tot de grootste ellende geleid. Het meest spectaculaire voorbeeld was de Eerste Wereldoorlog, ontstaan uit een volgens Valéry achterhaalde nationale rivaliteit, waarvan niemand had voorzien of bedoeld dat zij zou uitlopen op een mondiale catastrofe. Een bewijs voor de nieuwe onoverzichtelijkheid van de moderne wereld die zich niet meer beperkte tot het oude Europa, maar de hele aardbol omvatte. Betrouwbare voorspellingen behoorden daardoor niet meer tot de mogelijkheden. “Wij leven onder het regime van de verras-si